Ayakkabı mağazasında numara ve renk stoku nasıl tutulur

Ayakkabıda stok, model sayısıyla tutulmaz

Ayakkabı mağazasında numara ve renk stoku, dükkânın en çok zaman yiyen işidir. Müşteri vitrindeki modeli gösterir, numarasını söyler, siz depoya gidersiniz. Kutuların arasında aradığınız numara yoktur ama bir üstü ve bir altı vardır. Geri dönüp "bu numarada kalmamış" dersiniz. Müşteri teşekkür edip çıkar. Akşam deftere baktığınızda o modelden hâlâ epey çift göründüğünü görürsünüz. Defter yalan söylemiyor, sadece yanlış soruyu cevaplıyor.

Ayakkabıda satılan şey model değil, modelin belli bir numarası ve belli bir rengidir. "Bu modelden çok var" bilgisi, kasanın önünde duran müşteri için hiçbir anlam taşımaz. Bu yazıda numara ve renk ayrımını stokta nasıl kuracağınızı, kırık seriyi nasıl erken göreceğinizi ve sezon sonunda elinizde kalan uç numaralarla ne yapacağınızı anlatıyoruz.

Model başlıktır, numara ve renk stoktur

Doğru kurulumun mantığı basittir. Model bir üst başlık olarak durur. Altında her renk ve her numara birleşimi ayrı bir satırdır: kendi barkodu, kendi adedi, kendi satış geçmişi vardır. Siyah rengin bir numarası bittiğinde bu, kahverenginin aynı numarasını etkilemez; sistem de bunu ayrı ayrı göstermelidir.

Bunu kurmadan işe başlayan mağazada şu olur: kasada personel, aradığı numaranın barkodunu bulamayınca yanındaki numaranın kutusunu okutur. "Nasılsa aynı model, fiyatı da aynı" diye düşünür. Kasa denk gelir, ciro doğrudur ama stok iki yerden bozulur. Satılan numara stokta fazla, okutulan numara eksik görünür. Birkaç hafta sonra ikisine de güvenilmez hâle gelir.

Barkodun neden bu kadar önemli olduğunu ve elle tutulan sayımın nerede koptuğunu barkodlu stok takibi yazımızda ayrıntısıyla anlattık. Burada ayakkabıya özgü kısma odaklanalım.

Kırık seriyi erken görmek

Ayakkabıcıların bildiği bir kavram var: kırık seri. Bir modelin orta numaraları hızla biter, uçlar kalır. Rafta model duruyor gibi görünür ama aslında satılabilir hâli kalmamıştır. Çünkü insanların çoğu ortadaki numaraları giyer.

Kırık seriyi gözle fark etmek zordur, çünkü raf dolu görünür. Bunu fark etmenin yolu, model bazında değil numara bazında bakmaktır:

• Hangi numaralar sıfırlandı? Ortadaki numaralar bittiyse model fiilen bitmiş sayılır, kalanları ayrı değerlendirin.
• Hangi numaralar azalıyor? Henüz bitmemiş ama hızla azalan numaraları önceden görmek, sipariş için zaman kazandırır.
• Hangi renk hiç dönmüyor? Aynı modelin bir rengi hızla giderken diğeri rafta bekliyorsa, bir sonraki siparişte renk dağılımını değiştirmeniz gerekir.

Her numara için bir alt sınır belirlemek işe yarar. Sınırın altına düşen numara listede kendiliğinden belirir. Böylece "müşteri sordu, yokmuş" anını yaşamadan önce bir uyarı alırsınız. Tedarikçi tek numara göndermiyorsa bile, hangi modelin serisinin kırılmak üzere olduğunu bilmek size pazarlık ve zamanlama gücü verir.

Seri alım ve mal kabulde dikkat

Ayakkabı çoğu zaman koli içinde seri hâlinde gelir. Kolinin üstünde hangi numaradan kaç çift olduğu yazar. Mal kabulde en sık yapılan hata, koliyi açmadan üstündeki dağılımı olduğu gibi stoka işlemektir. Bazen koli eksik gelir, bazen bir numaranın yerine başka numara konmuştur, bazen renkler karışmıştır.

Kolileri açıp çiftleri tek tek okutmak ilk bakışta uzun gelir. Ama sonradan raf başında yapacağınız sayımdan çok daha kısadır. Okuttuğunuz anda hangi numaranın eksik geldiğini görürsünüz ve tedarikçiye o gün söylersiniz. Üç hafta sonra söylediğinizde cevap genelde "biz tam gönderdik" olur.

Barkodsuz gelen ayakkabılar için mağazanın kendi etiketini basmak yeterlidir. Önemli olan etiketin kutuya ve doğru numaraya yapıştırılmasıdır. Kutu ile içindeki ayakkabının numarası farklıysa, en iyi sistem bile yanlış sayar. Etiketi basarken kutuyu açıp tabandaki numarayı kontrol etmek bu yüzden alışkanlık olmalı.

Teşhir çifti ve numara değişimi

Ayakkabı mağazasının iki özel derdi daha vardır.

Birincisi teşhir çiftidir. Vitrinde ya da rafta tek ayak veya tek çift sergilenir. Bu çift stokta mı sayılıyor, değil mi? Sezon sonunda satılacak mı, indirime mi girecek? Karar ne olursa olsun, tek bir kurala bağlayın ve herkes aynı şekilde uygulasın. Bazı mağazalar teşhir çiftini ayrı bir yerde tutar, bazıları normal stokta bırakır. Yanlış olan, kararı her personelin kendi vermesidir.

İkincisi numara değişimidir. Ayakkabıda müşterinin bir numara büyüğünü ya da küçüğünü almak için geri gelmesi çok sık olur. Kasada para el değiştirmediği için çoğu dükkânda bu işlem hiç kayda geçmez. Müşteri bir numarayı bırakır, diğerini alır gider. Stokta bırakılan numara hâlâ satılmış görünür, alınan numara hâlâ rafta görünür. Değişim her seferinde bir iade artı bir satış olarak işlenmelidir. Bunu bir kez alışkanlık hâline getirdiğinizde, numara stoklarınızdaki açıklanamayan farkların büyük kısmı kaybolur.

Sezon geçişi ve uç numaralar

Ayakkabıda sezon keskin değişir. Yazlık sandaletle kışlık bot aynı rafı paylaşmaz. Sezon dönerken elinizde ne kaldığını numara numara bilmek, bir sonraki sezonun siparişini doğrudan etkiler.

Sezon sonunda genellikle uç numaralar ve az tutan renkler kalır. Bunları depoda bir sonraki yıla saklamak cazip gelir ama çoğu zaman yer kaplar ve modası geçer. Ölü stok raporuna bakarak uzun süredir hiç satılmayan çiftleri ayırın. Bu listeye bakıp karar vermek, depoya girip kutuları tek tek elden geçirmekten çok daha hızlıdır.

Kalan çiftleri indirime sokmadan önce alış fiyatına bakın. Hangi modelde ne kadar indirim yapabileceğiniz, o modelin size kaça geldiğine bağlıdır. İndirimi her ürüne aynı oranda yapmak, bazı modellerde zarara satmanız anlamına gelebilir. Alış fiyatı ile kârın nasıl takip edileceğini satıyorum ama kazanıyor muyum yazımızda konuştuk.

Bir sonraki sezonun siparişini verirken de aynı bilgiden yararlanın. Geçen sezon hangi numaralar erken bitti, hangileri sona kaldı? Bu dağılım dükkânınızın müşteri profilini anlatır. Tedarikçinin standart serisini olduğu gibi almak yerine, kendi satış geçmişinize göre dağılımı değiştirmek, sezon sonundaki uç numara yığınını küçültür.

Nereden başlamalı

Tüm mağazayı bir haftada düzene sokmaya çalışmayın. Şu sırayla ilerlemek daha gerçekçidir:

• En çok satan birkaç modeli seçin ve her numara ile rengini ayrı satır olarak tanımlayın.
• Bu modellerin mal kabulünü koli açıp tek tek okutarak yapın.
• Numara değişimini her seferinde iade ve satış olarak işlemeyi personelle konuşun.
• Her numara için bir alt sınır koyun ve haftada bir bu listeye bakın.
• Sezon sonunda ölü stok listesini alıp uç numaralar için kararı listeden verin.

Birkaç hafta sonra bu modellerde sayının tuttuğunu görünce, kalan modelleri eklemek kolaylaşır.

Mercho bu tür varyantlı ürünler için kurduğumuz stok ve satış sistemi. Her numara ve renk ayrı stok satırı olarak tutulur; barkodla satış ve mal kabul, kritik stok uyarısı ve sipariş önerisi, iade ve değişim, kör sayım ve ölü stok raporu aynı yerde durur. Yalnızca ayakkabıcıya değil, stok tutan her dükkâna göre kurulmuştur. Ayrıntılarını Mercho sayfasında görebilirsiniz.